Душанба
24-Август 2026
Бировга тош отиш яхшилик аломати эмас, албатта. Ноҳақдан отилган тош баъзан баданга шикаст етказса, баъзан қалбни жароҳатлайди. Аммо донишманд халқимиз шундай зарарли ҳолатдан ҳам фойдали жиҳатларни топа олганига тан бермай иложимиз йўқ.
Эрталаб бехосдан уйғониб кетдим. Соатга қарасам, тўрт. Ҳовлимизда кимдир юраётгандек туюлди. Аввалига чиқишга қўрқдим. Кейин барибир ташқариладим. Ҳовлидаги онам экан. Ҳайрон бўлганча тикилиб қолдим.
— «Афсус, қарисиз-да», деб менга мактабдан иш беришмайди-да, беришганда эди, жон-жон деб болаларни ўқитган бўлардим, — дейди бутун умрини болалар таълим-тарбиясига бахшида этган 91 ёшли онахон Холидахон ая Зуфарова.
Қайноталарни оилада келинларнинг ҳимоячиси, ёш оиланинг посбони, дейиш мумкин. Сабаби, никоҳ тўйининг қиз танлаш, сеп-сидирға томонлари аёл зиммасига тушса, тўйнинг асосий харажатлари, уни уюштириш, келин-куёвни уй ва жиҳозлар, рўзғор буюмлари билан таъминлаш оила боши ҳисобланган эркакнинг чекига тушади.
Хизмат сафари билан хорижда бўлиб қайтган бир танишимнинг оила масаласига ёндашув ҳақида мулоҳазаларидан даҳшатга тушдим. Биргаликдаги турмуш, рўзғор ва унинг бошқарувига оид айрим умумбашарий анъаналарни баъзан аҳамиятсиз қолдираётгани қанчалик қимматга тушаётганини, афсуски, дунёда ҳамма ҳам англаб етаётгани йўқ.
Яқинда дугонамнинг тўйи бўлади. Тўй ташвишлари билан елиб-югуриб юрибди. Шунингдек, келинликка тайёрлаш курсларида ҳам ўқияпти. Мен ҳам қизиқиб, бир дарсга қатнашиб кўрдим...
Ёмғир томчиламоқда. Осмонда қора булут — ҳадемай шаррос қуйса керак. Соябоним йўқ эди. Тезда етиб оламан деган мақсадда уйга шошилдим.
Ҳаётда гоҳо шундай ғаройиб воқеалар учрайдики, уларнинг ҳақиқатан ҳам бўлиб ўтганига ақл бовар қилмайди. Яқин бир дўстим қандай уйланганини ҳикоя қилганда мутлақо ишонмаганман: «Йўғ-э, шунақаси ҳам бўларканми?» дея ҳайратланганман.
«Қўшни-ю қўшни, чиқинг, телевизор кўрамиз...»
Машҳур фильмдаги бу чақириқ болалик хотираларимизни ёдга солади. Аёллар қўйнида бир тугун пахта, урчуқ ва эрмак учун ул-бул егулик, туршак ва қанд-қурс.
Ҳаммамиз ҳам болаликдан катталарни ҳурмат қилиш, уларнинг гапига қулоқ солиш кераклигини эшитиб, тарбия топганмиз. Эҳтимол, бу миллатимизга хос алоҳида жиҳатлардандир. Мурғак қалбларимизга ўрнашган ана шу қоида доимо қулоғимиз остида жаранглаб туриши ҳам рост.
Болалигимда бўш қолдик дегунча отам бизни ёнига чақириб, баҳру байт ёки давлат номларини айтиш бўйича мусобақага чорларди. Олти фарзанд икки гуруҳга бўлинардик-да, ўйинни бошлардик.
Ўқийман деб шаҳарда юриб, уй ишларидан қўлим чиқиб кетибди. Нима қилсам ҳам ўхшамаяпти, қайтага мендан кичик синглим жуда чаққон, нима иш буюрсангиз йўқ демай, бирпасда уддалайди. Дангасалик қилибми ёки синглимга ишонганим учунми, қозон-товоққа аралашмай қўйдим. Буни сезган ойим нуқул овқат қилса ё нон ёпса, хуллас, пишир-куйдирда дарров мени ёнига олади. Ўргансин, билсин, дейди-да.
Ойим яна ўша эски кўйлагининг у ёқ-бу ёғини тўғрилаяпти. Демак, қаердадир тўй ёки тадбир бор. Бу кўйлакнинг олинганига ҳам тўрт йилча бўлди...
— Ойи, дугонам Нафисанинг ойиси ука олиб келди. Бувиси уни бешикка белади. Бу жуда қизиқ бўларкан... Чақалоқни биринчи марта бешикка ёши катта онахонлар беларкан, буни бувиси қилди. Онахон бешикнинг бош тарафига «юзи ёруғ бўлсин», деб ойна қўйди.
«Мадина яқинда унаштирилди. Маҳалладошлар: «Куёв бўлмиш уни бир кўришда ёқтириб қолиб, совчисини жўнатибди, роса мард йигит экан», дея Мадинага ҳавас қилишди. Ота-онаси қизининг ўрни чиққанидан мамнун эди.
Хориижий мамлакатларда кенг нишонланадиган, арчасиз ўтмайдиган «Рождество» 31 декабрь куни Янги йил байрамига уланиб кетади. Ҳар бир хонадон арча ясатади, чироқлар билан уйи атрофини безатади.
Латвиянинг Рига шаҳри марказида бутунлай қайта ишланадиган чиқиндилар – пластмасса, шиналар, электр чироқлардан ясалган ноодатий 9 метрлик арча ўрнатилди.
Жисми ва руҳи соғлом бўлган одамгина том маънода ўзини бахтли ҳис эта олади. Негаки, инсон учун энг катта бахт ва бойлик саломатлигидир.
Инсон дунёга келар экан, она қорнидалигидаёқ борлиқни ўргана бошлайди. Унинг биринчи таниган инсони онаси бўлади. Онаси орқали дунёни танийди: онасининг овози, ҳиссиётларини ҳис қилади. Онанинг феъл-атвори, ўй-фикрлари болага ўтади.
Бобомиз Амир Темур айтганидек, юртнинг қудрати қурилган биноларда акс этса, юртда маънавий қудрат, маданий юксаклик аёлга бўлган муносабат билан белгиланади. Аслида аёлни қадрлаш биз учун бобомерос туйғу. Бу мерос биз учун юз йиллик, минг йиллик эмас, балки жуда қадимданоқ халқнинг онгу-шуурига сингиб келаётган юксак қадрият ҳисобланади.
Оила, мактаб ва маҳалла ҳамкорлигида инновацион экотизим яратиш, яъни барча тарбия ва таълим муассасаларини бир платформада уйғунлаштириб, замонавий технологиялар воситасида экологик тарбияни олиб бориш зарур.
Бугун Ўзбекистонда ижтимоий ҳаётда юз бераётган ўзгаришлар, глобаллашув, рақамлашув, урф-одат ва анъаналарнинг трансформацияси ҳамда ёшлар онгида шаклланаётган янги қадриятлар фонида оила институтининг мустаҳкамлиги масаласи янада долзарб аҳамият касб этмоқда.
Унинг мезони эрталабки бадантарбия, кун бўйи саломат юриш, кам овқатланишга одатланиш, оила билан саёҳатга чиқиш, китоб мутолаа қилиш, кутубхонага бориш, дорихона-ю шифохонага мурожаат қилмаслик, тўй-маъракаларни камхарж ўтказиш кабилар билан ўлчанса ажабмас.
