Душанба
24-Август 2026
Шайхонтоҳур туманидаги «Камолон дарвоза» маҳалласида бир хонадон бор. Оқолтин 1-тор кўчасидаги 30-уй. Унинг дарвозаси умуман ёпилмайди. Кунига олтмиш одам кириб-чиқади. «Меҳмондўст инсонлар экан», дейсизми? Тўғри, улар меҳмондўст. Бироқ юқоридаги рақам келиб-кетувчи меҳмонларнинг эмас, балки уйда яшовчиларнинг сони. Чиндан ҳам, ушбу хонадонда олтмишдан зиёд жон аҳил ва иноқ истиқомат қилмоқда.
Газетамизнинг жорий йил 3 августдаги 31-сонида «Бадарға» қилинган босволди...» сарлавҳали мақола чоп этилганди. Унда полиз маҳсулотлари, яъни қовун-тарвузларнинг деҳқон бозорларидан анча ташқарида ёки йўл чеккаларида, кўча-кўйдаги дарахтлар тагида сотилаётганига эътибор қаратилганди. Мақолада муаллиф — Ўзбекистон журналистлари ижодий уюшмаси аъзоси Жаҳонгир Пирмуҳаммедов қуёш тиғида турган ёки тирбанд машиналардан чиқаётган заҳарли газ ва чангга тўйинган полиз экинларини истеъмол қилиш инсонга, айниқса, болалар ва кексалар соғлиғига салбий таъсир кўрсатиши мумкинлиги каби муҳим масалани кўтариб чиққан эди.
Халқимиз «Болали уй бозор...», «Бир болага етти қўшни ота-она», дейди. Бу гаплар бекор айтилмаган. Ота оилавий ажримдан сўнг ҳам ўз болаларининг таъминоти, соғлиғи, жисмоний, руҳий, маънавий ва ахлоқий камолоти ҳақида ғамхўрлик қилиши шарт. Аммо орамизда шундай оталар борки, фарзандлари борлигини ёдидан чиқариб, қандай бўлмасин, уларга алимент тўламаслик йўлларини қидиради. Баъзилари алимент тўлашдан қасддан бўйин товласа, бошқалари ойлик иш ҳақи ва бошқа даромадини камайтириб кўрсатиш орқали тўланадиган алимент миқдорини камайтиришга ҳаракат қилмоқда.
Арзимаган сабаб туфайли бошланган эр-хотин тортишуви Гулруҳнинг ота уйига отланишигача етиб борди. Алам устида лаш-лушларини йиғиштира бошлади, қайнонасининг насиҳати ҳам кор қилмади...
«Янги хонадон, ўзга инсонлар билан чиқишиб, келинлик шартини эплай олармиканман? Яна ҳам аниқроғи, қайнонамнинг кўнглини топа оламанми?..» Бу каби саволлар келинлик арафасида турган қизларни бироз чўчитиши табиий.
Эрталаб ишга отландим. Катта чорраҳага етганда тумонат одам тўпланиб турганидан автоҳалокат юз берганини пайқадим. Яқинроқ бориб қарасам, пачоқланган машина, синган ойналар ҳамда эзилиб-сочилиб ётган ҳўл меваларга кўзим тушди...
Нафақа дафтарчамдаги расмим эскириб қолгани боис уни янгилаш мақсадида маҳалламиз атрофидаги бир суратхонага кирдим.
Калтатой қишлоғи Чангакдан кейин, Лангар дарёсининг ўнг соҳилида узоқлардан кўриниб туради. Уйлари ҳам худди ерга сепилган марварид доналари каби сочилган. Улар орасидан Жуман муаллимнинг уйини қийналмасдан топдик.
Айтишларича, опа-сингиллар суҳбат қурганда вақт ҳам секин ўтар экан. Буни ҳар гал синаб кўраман. Йилда икки ёки уч марта опамлар билан йиғилганимизда тонгни бедор оттирамиз. Шунда ҳам гўё вақт бизни кўролмасдан ўз милларига қамчи ургандек, вақтнинг «сахийлиги» ҳақидаги гап ўз исботини топмагандек туюлаверади.
Эр-хотин қўш ҳўкиз, деб бежиз айтилмаган экан. Афсуски, бунинг сабабини жуда кеч англадим. Энди эса азобини тортяпман…
Бешинчи ё олтинчи синфда ўқиётган йилларим эди. Отам томорқамизнинг анча жойига жўхори экарди. Уни жуда моҳирлик билан парвариш қилардики, кузакда ҳосил анча баракали бўларди.
Манзилимга етиб олиш учун енгил машинага ўтирдим. Ҳайдовчи йигирма беш ёшлардаги йигит экан. Нимадандир кайфияти чоғ, қувончи ичига сиғмасди. Менга бир-икки қараб олди-да, гап бошлади:
Она ҳайрон, бир ҳафта аввал қизига келган совчилар «қўнғироқ қиламиз», деб дарак ҳам беришмади. Қизини кўрмасданоқ нега айнишди? Уларга нима маъқул келмади?
Чуқур ўйга ботиб, саволларига жавоб ахтараётган она ҳамма нарсани ўйлади-ю, эшигининг олди супурилмагани, уйининг бетартиблигини ҳисобга олмади.
Халқимиз жуда болажон. Хонадонда чақалоқ туғилса, янги меҳмон ўзбекона урф-одатлар билан кутиб олинади, унга меҳр берилади.
Элимизда давлатманд оилалар кўп. Уларнинг бойлиги оиласи, фарзандлари, фидойилик билан кечирган турмуши ва умр йўлидир.
Хориижий мамлакатларда кенг нишонланадиган, арчасиз ўтмайдиган «Рождество» 31 декабрь куни Янги йил байрамига уланиб кетади. Ҳар бир хонадон арча ясатади, чироқлар билан уйи атрофини безатади.
Латвиянинг Рига шаҳри марказида бутунлай қайта ишланадиган чиқиндилар – пластмасса, шиналар, электр чироқлардан ясалган ноодатий 9 метрлик арча ўрнатилди.
Жисми ва руҳи соғлом бўлган одамгина том маънода ўзини бахтли ҳис эта олади. Негаки, инсон учун энг катта бахт ва бойлик саломатлигидир.
Инсон дунёга келар экан, она қорнидалигидаёқ борлиқни ўргана бошлайди. Унинг биринчи таниган инсони онаси бўлади. Онаси орқали дунёни танийди: онасининг овози, ҳиссиётларини ҳис қилади. Онанинг феъл-атвори, ўй-фикрлари болага ўтади.
Бобомиз Амир Темур айтганидек, юртнинг қудрати қурилган биноларда акс этса, юртда маънавий қудрат, маданий юксаклик аёлга бўлган муносабат билан белгиланади. Аслида аёлни қадрлаш биз учун бобомерос туйғу. Бу мерос биз учун юз йиллик, минг йиллик эмас, балки жуда қадимданоқ халқнинг онгу-шуурига сингиб келаётган юксак қадрият ҳисобланади.
Оила, мактаб ва маҳалла ҳамкорлигида инновацион экотизим яратиш, яъни барча тарбия ва таълим муассасаларини бир платформада уйғунлаштириб, замонавий технологиялар воситасида экологик тарбияни олиб бориш зарур.
Бугун Ўзбекистонда ижтимоий ҳаётда юз бераётган ўзгаришлар, глобаллашув, рақамлашув, урф-одат ва анъаналарнинг трансформацияси ҳамда ёшлар онгида шаклланаётган янги қадриятлар фонида оила институтининг мустаҳкамлиги масаласи янада долзарб аҳамият касб этмоқда.
Унинг мезони эрталабки бадантарбия, кун бўйи саломат юриш, кам овқатланишга одатланиш, оила билан саёҳатга чиқиш, китоб мутолаа қилиш, кутубхонага бориш, дорихона-ю шифохонага мурожаат қилмаслик, тўй-маъракаларни камхарж ўтказиш кабилар билан ўлчанса ажабмас.
