Душанба
24-Август 2026
Тинч-тотув, аҳил-иноқ ҳаёт кечираётган оилаларни кўрганда кимнинг ҳам ҳаваси келмайди дейсиз. Фарзанд тарбияси, рўзғор тутуми, эр-хотиннинг ўзаро ҳамфикрлиги бизга бахтли ҳаёт кечириш борасида сабоқ беради. Орамизда бундай оилалар кўп. Уларнинг ўз юмушларидан ортиб, маҳаллада ҳам муносиб ўрин эгаллаётганини эса жамиятимиз ҳаётига қўшаётган муносиб ҳиссаси дейиш мумкин.
Оиланинг ёзилмаган қонунлари, ўзига хос нозик жиҳатларига бобою бувиларимиз қатъий риоя этишган. Масалан, эр-хотин бир-бирининг номини тилга олиб чақирмасди.
Ўттизга тўлган курсдошим бор. Ҳалигача уйлангани йўқ. Нон синдириб фотиҳа қилинганига тўрт йил бўлди. Аммо «ҳали у кам, ҳали бу кам, фалон санъаткорга пул етмайди, бу тўйхонани чўнтак кўтармайди», деган сабаблар билан юрибди. «Дарди» ичида. Ота-онасининг кексалиги, хасталиги, қолаверса, ўзининг ёши улғайиб, юзини ажин босаётгани кўзига кўринмайди. Ўзи ва бўлажак ёрининг бир кунлик орзуси бутун хаёлини эгаллаган. Тинмай ёш умрини эговлайди. Зўр тўй ҳаваси билан тиришади, зўриқади. Шу бир кунлик орзулар кетида сарсон-саргардон...
Маҳалламиздаги энг чиройли уй Моҳира опаники. Худди хориждаги уйларга ўхшайди: баланд, нақшинкор. Кўчадан ўтганлар доим ҳавас билан боқади. Қишлоқ бўлишига қарамай, ҳамма шароит мавжуд. Шундай уйда яшасанг, ҳаётга бўлган қизиқишинг ортаверади.
— Уйдагилар яқинда мени турмушга узатишмоқчи. Уйимизга тез-тез совчилар келиб турибди. Лекин мен улардан қайси бирини танлашга ҳайронман. Ўзи умр йўлдоши танлашда қайси жиҳатларга алоҳида эътибор қаратиш зарур? Оила қуриш арафасидаги йигит-қизларга бу борада қандай маслаҳат ва тавсиялар бера оласиз?
Ўн олтига тўлганимда отам оғир касаллик туфайли вафот этди. Бечора онам олти фарзанд билан ёлғиз қолди. Ўша вақтлар ҳозирги тўкин-сочинлик қаерда дейсиз, каталакдек ҳовлида етти жон бир парча нонга зориқиб, кун ўтказардик. Шукрки, қариндош-уруғ, отамнинг дўстлари рўзғоримизга қарашиб турди. Аммо бора-бора улғайганимиз сари аҳволимиз янада оғирлашди. Шунда биринчи бўлиб мени «учирма» қилишди.
«Тўйимизга тўрт йил бўлди. Ҳалигача фарзанд кўрмадик. Атрофимдагилар ажрашишни маслаҳат беряпти. Эрим эса, ажрашмоқчи эмас. Бошқаларнинг болали бўлганини эшитсам, єийналиб кетаман. Ҳатто, яшагим келмай қолади. Мен ҳозир нима қилсам бўлади?»
Ҳаётимиздаги ҳамма нарса бир-бирига узвий боғлиқ. Бири-бирини тўлдиради, бири-бирини тақозо этади. Айниқса, оилавий турмушда уларга яхлит деб қарамаслик катта муаммоларга олиб келиши мумкин.
Турмуш қурганимизга қирқ йил бўлди. Баъзан оиламизга бошқаларнинг ҳавас билан қарашини ҳис қилганимда қувончдан бошим осмонга етади.
Қўшни маҳаллада отамнинг Рўзмат деган бир ошнаси бўларди. Рўзмат ота ўн йиллар бурун оламдан ўтди. Ундан яккаю ягона Султонназир деган фарзанд қолган. У бинойидек рўзғорини тебратаётган эл қатори бир оила эди. Бир куни отам маҳалладаги маъракага чиқиб, гап топиб келди.
«Оила даврасида» газетасининг 2017 йил 12 октябрь 41(283)-сонидаги «Оила тизгини» сарлавҳали мақолани ўқиб, бир дугонамнинг ҳаёти ҳақида ўйлаб қолдим.
Охирги уч-тўрт ойдан буён қизим билан ўғлим сира чиқишолмай қолди. Бир қараса ўйинчоқ, яна бир қараса китоб, ручканинг хархашаси. Уларни келишиб ўйнашга қанча чақирмай, сира фойдаси бўлмади. Айниқса, қизим кичкина бўлгани учунми, акасига эркалик қилиб ҳали у нарсасини олади, ҳали бу нарсасига тегади. Шунда ўзимнинг болалигимни эсладим.
Буюк Британияда Франческа ва Ли Мур-Уильямс исмли эр-хотин Бобби ва Белла исмли фарзандлари билан бахтли ҳаёт кечирар эди, деб ёзади Infinity Fun.
Дадам бугун ишдан ҳар доимгидан кеч қайтди. Чарчагани шундоқ юз-кўзидан билиниб турарди. Онам буни сезмадими, «дадаси, уйда гуруч қолмабди, олиб келсангиз ош қилмоқчийдим», деди.
Хориижий мамлакатларда кенг нишонланадиган, арчасиз ўтмайдиган «Рождество» 31 декабрь куни Янги йил байрамига уланиб кетади. Ҳар бир хонадон арча ясатади, чироқлар билан уйи атрофини безатади.
Латвиянинг Рига шаҳри марказида бутунлай қайта ишланадиган чиқиндилар – пластмасса, шиналар, электр чироқлардан ясалган ноодатий 9 метрлик арча ўрнатилди.
Жисми ва руҳи соғлом бўлган одамгина том маънода ўзини бахтли ҳис эта олади. Негаки, инсон учун энг катта бахт ва бойлик саломатлигидир.
Инсон дунёга келар экан, она қорнидалигидаёқ борлиқни ўргана бошлайди. Унинг биринчи таниган инсони онаси бўлади. Онаси орқали дунёни танийди: онасининг овози, ҳиссиётларини ҳис қилади. Онанинг феъл-атвори, ўй-фикрлари болага ўтади.
Бобомиз Амир Темур айтганидек, юртнинг қудрати қурилган биноларда акс этса, юртда маънавий қудрат, маданий юксаклик аёлга бўлган муносабат билан белгиланади. Аслида аёлни қадрлаш биз учун бобомерос туйғу. Бу мерос биз учун юз йиллик, минг йиллик эмас, балки жуда қадимданоқ халқнинг онгу-шуурига сингиб келаётган юксак қадрият ҳисобланади.
Оила, мактаб ва маҳалла ҳамкорлигида инновацион экотизим яратиш, яъни барча тарбия ва таълим муассасаларини бир платформада уйғунлаштириб, замонавий технологиялар воситасида экологик тарбияни олиб бориш зарур.
Бугун Ўзбекистонда ижтимоий ҳаётда юз бераётган ўзгаришлар, глобаллашув, рақамлашув, урф-одат ва анъаналарнинг трансформацияси ҳамда ёшлар онгида шаклланаётган янги қадриятлар фонида оила институтининг мустаҳкамлиги масаласи янада долзарб аҳамият касб этмоқда.
Унинг мезони эрталабки бадантарбия, кун бўйи саломат юриш, кам овқатланишга одатланиш, оила билан саёҳатга чиқиш, китоб мутолаа қилиш, кутубхонага бориш, дорихона-ю шифохонага мурожаат қилмаслик, тўй-маъракаларни камхарж ўтказиш кабилар билан ўлчанса ажабмас.
