Оилали бўлиш инсоният наслининг кўпайиши ва боқийлиги учун ҳақиқий йўлдир. Умр йўлдошини танлашда ҳар икки томон ҳам тенг ҳуқуққа эга.

Инсоният тарихининг барча босқичларида оиланинг мустаҳкам бўлиши учун ҳар қайси даврга мувофиқ низом ва қонунлар жорий қилинган. Насл қолдириш вазифаси ҳам ўзининг андоза ва қоидалари асосида амалга оширилиши керак. Бунда жуфтларнинг ҳар бири ўзида хотиржамлик, сокинлик, нафсоний роҳат ҳосил қилиши билан бирга, иккинчи томонга нисбатан ўз зиммасидаги бурч ва вазифаларини ҳам идрок этиши лозим. Айниқса, дунёга келадиган наслнинг истиқболи тўғрисида кўпроқ қайғуришлари талаб этилади.

Эр ва хотин никоҳланиб оилали бўлгандан кейин уларнинг ҳар бири иккинчиси олдида бир қанча вазифани зиммасига олади. Турмуш қураётган йигит ва қизларимизни бир-бирига никоҳ қилиб қўйгандан кейин уларнинг ҳаққига дуолар қилиш учун қавму қариндошларни тўплаб шукрона дастурхонларини ёзамиз. Никоҳ тўйи ҳар бир миллатнинг ўзига хос турмуш тарзи, яхши ёки ёмон бўлишидан қатъи назар феъл-атвори, урф-одатидан келиб чиқиб ўтказилади. Тўйда куёв ёки келин тарафга ортиқча харажатлар бўлиши оилада келишмовчиликларга олиб келади. Бундай ҳолатларда икки тараф келишиб олиши лозим.

Оила инсоннинг бахт-саодатини таъминловчи қўрғондир. Оилада эркак кишининг масъулияти алоҳида қайд этилган. Эрнинг ўз хотини олдида ҳам ижтимоий, ҳам жисмоний, ҳам молиявий бурчи мавжуд. Ислом дини ўз аёлига нисбатан яхши муносабатда бўлган эркакларни инсонларнинг энг яхшилари қаторига қўшади. Бу ҳақда Пайғамбаримиз алайҳиссалом шундай деб марҳамат қилганлар:

«Сизларнинг ичингиздаги яхши эркак ўз аҳли аёлига нисбатан яхши муносабатда бўлганидир. Мен эса ўз аҳлимга сизлардан кўра яхшироқ муносабатдаман».

Албатта, ҳар тўкисда бир айб деганларидек, инсон зоти айбу нуқсондан холи эмас. Шундай экан, эркаклар ўз аёлларининг айбларини беркитиб, оиланинг бардавом бўлишини кўзда тутган ҳолда уларга панду насиҳат қилиб туриш буюрилади. Пайғамбаримиз алайҳиссалом марҳамат қиладилар:

«Ҳеч бир мўмин ўз мўмина аёлини ёмон кўрмасин. Агар унинг хулқ-атворидан бирини ёқтирмаса, бошқа хулқини ёқтириши мумкин».

Демак, аёл киши оиланинг бир бўғини ҳисобланади. Ислом шариати ҳар қандай шароитда ҳам аёлни кийинтириш, таомлантириш, бошпана билан таъминлаш ва бошқа харажатларни эрнинг зиммасига юклаган.

Ривоят қилинишича, саҳобалар Пайғамбаримиз алайҳиссаломдан: «Зиммамизда хотинларимизнинг қандай ҳақлари бор?», – деб сўрашганда, У зот: «Еганингизда уни ҳам едирмоғингиз, кийганингизда кийдирмоғингиз, юзига урмаслик, ёмон сўзлар билан ҳақорат қилмаслик, фақат хонадан чиқмаган ҳолда ўринни бошқа қилиб ётиш», – дедилар.

Эркак кишининг энг катта бурчи ўз қарамоғидагиларнинг ўзгаларга қарам бўлиб қолишига йўл қўймасликдир. Дарҳақиқат, эркакларнинг зиммасига нафақа фарздир. Афсуски, ҳозирги кунда баъзи бир оила бошлиқлари айни шу масалада ўз вазифаларини унутиб қўймоқда. Ҳатто баъзилариориятсизлик билан ўз жуфти ҳалолларини аёллар шаънига мос келмайдиган йўллар билан пул топиб келиш учун кўча-кўйга чиқариб, баъзилар чет элга жўнатиб, ҳатто мардикорчилик қилишга мажбур қилаётганлари ҳам учрамоқда.

Бундай ҳолатларнинг пайдо бўлиши ачинарли ҳолдир.

Маълумки, мамлакатимизда аёллар ҳуқуқи давлатимиз томонидан қонун асосида тўла-тўкис ҳимоя қилинади. Чекка-чекка қишлоқларимизда ҳам аёллар соғлиғини тиклаш мақсадида шифохоналар ташкил қилингани, барча ижтимоий-сиёсий соҳаларда уларнинг фаол қатнашиб келаётгани бунинг ёрқин мисолидир.

Ўз навбатида аёллар ҳам эрнинг итоатида бўлиши туфайли Парвардигорнинг розилигига эришади. Ўзини, эрини ва фарзандларини ҳам бахтли қилади. Уйини эса тўлиқлигича муҳаббат, соғлом турмуш, роҳат-фароғат, омонлик ва барқарорлик билан таъминлайди.

Шарқда қадим-қадимдан оила муқаддас ватан саналган. Агар оила соғлом ва мустаҳкам бўлса, маҳалла ва жамиятда тинчлик ва ҳамжиҳатликка эришилади. Бинобарин, маҳалла-юрт мустаҳкам бўлсагина, давлатда осойишталик ва барқарорлик ҳукм суради. Зеро, оила фаровонлиги – миллий фаровонлик асосидир. Халқимиз тарихига назар ташлайдиган бўлсак, энг қимматли анъаналар: ҳалоллик, ростгўйлик, ор-номус, шарм-ҳаё, меҳр-оқибат, меҳнатсеварлик каби барча инсоний фазилатлар, энг аввало, оилада шаклланган.

Бугунги кунда ҳам ана шу анъаналарни давом эттириб, ўзбек оилалари оиланинг соғлом иқлими, ота-онанинг бир-бирига меҳри ва ҳурмати шароитида, оила бағрида фарзандларини эл-юртининг муносиб ўғил-қизлари, Ватанининг ҳақиқий содиқ фуқароси бўлиб воя­га етишларида жон куйдирмоқда. Шунинг учун ҳам халқимизда «қуш уясида кўрганини қилади», деб бежиз айтилмаган. Бунда чуқур маъно-мазмун бор.

Оила ҳаёт абадийлигини, авлодлар давомийлигини таъминлайдиган, муқаддас урф-одатларимизни сақлайдиган, шу билан бирга, келажак насллар қандай инсон бўлиб етишишига бевосита таъсир кўрсатадиган тарбия ўчоғи эканини таъкидлаш зарур. Ушбу тарбия ўчоғидаги бош тарбиячи ҳақида фикр юритсак, кўз ўнгимизда она сиймоси гавдаланади. Оила муқаддаслигини таъминловчи биринчи омил – она, аҳли аёлнинг покизалиги, оқилалиги, меҳру муруввати, садоқати ва вафодорлигидир. Онанинг оиладаги ана шу фидойилиги бўлмаса, оила қўрғони таназзулга юз тута бошлайди.

Бугунги кунда оилалар билан боғлиқ баъзи бир нохуш ҳолатлар, муаммоларнинг кўзга ташланаётгани хонадонда онани она, отани эса ота мақомида турмагани, баъзан ўз вазифасини суиистеъмол қилгани оқибатида юзага келаётгани жуда ачинарлидир.

 Ажрашишларнинг кўпайиши, фарзандлар етим ва қаровсиз қолиши, таълим-тарбиядаги турли ноқисликлар ҳам аввало ҳар бир оила муҳитидаги барқарорлик билан узвий боғлиқлик касб этади.

Оила масаласи давлат ва жамият олдида ҳамиша энг долзарб ва ўткир масала сифатида турган. Бунинг моҳиятини ва аҳамиятини инобатга олган ҳолда, оилага ­эътиборимизни тубдан ўзгартириш, оилаларни аввало ижтимоий жиҳатдан ҳимоялаш, эъзозлаш, қўллаб-қувватлаш – бугунги кунимиз учун ва эртанги истиқболимиз учун нақадар муҳим ва долзарб эканини яхши тушунишимиз ва англашимиз даркор.

Баҳодир МУҲАММАДИЕВ