Табиат – инсонга мерос эмас, балки келажак авлодлардан олинган омонат. Шу боис биологик хилма-хилликни сақлаш, йўқолиб кетиш хавфи остида турган ҳайвонот турларини муҳофаза қилиш ҳар бир давлатнинг устувор вазифаларидан бири ҳисобланади.

Бу борада Ўзбекистонда ҳам изчил ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Ҳукуматнинг 2026 йил 30 июнда қабул қилинган «Ҳайвонот дунёси йўқотишларининг ўрнини қоплаш ҳамда камёб ва йўқолиб кетиш хавфи юқори бўлган ёввойи ҳайвонларни ҳимоя қилиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори мамлакат экотизимини муҳофаза қилишга қаратилган навбатдаги муҳим ҳуқуқий ҳужжат бўлди.

 

Ов қилишга вақтинчалик эмас, стратегик чеклов

Қарорга мувофиқ, 2026 йил 1 августдан 2028 йил 1 январга қадар қарор иловасида белгиланган Ўзбекистондаги камёб ва йўқолиб кетиш хавфи юқори бўлган ёввойи ҳайвонларни ов қилиш тақиқланади.

Бу чекловнинг асосий мақсади табиатда сони кескин камайиб бораётган ҳайвонлар популяциясини қайта тиклаш, уларнинг табиий кўпайиши учун қулай шароит яратиш ҳамда мамлакатнинг биологик бойлигини сақлаб қолишдан иборат.

Мутахассисларнинг фикрича, сўнгги йилларда иқлим ўзгариши, яшаш муҳитининг қисқариши, ноқонуний овчилик ва инсон фаолияти туфайли айрим ҳайвон турлари жиддий хавф остида қолмоқда. Бундай вазиятда овчиликни вақтинча чеклаш уларнинг сақланиб қолиши учун муҳим омил ҳисобланади.

 

Илмий тадқиқотлар ва питомникларга истисно берилди

Қарор барча ҳолатларда ҳам мутлақ тақиқ жорий қилмайди. Хусусан, чеклов фермалар, питомниклар, инкубаторлар, балиқчилик питомниклари ва ҳовуз хўжаликларида сақланаётган ёки етиштирилаётган ёввойи ҳайвонларга, илмий тадқиқотлар, тиббий мақсадларда фойдаланиш учун амалга ошириладиган ов ишларига татбиқ этилмайди. Бу эса экологик муҳофаза билан бир қаторда илм-фан ва селекция ишларининг узлуксиз давом этишини таъминлайди.

 

Энди камёб турлар учун ов квотаси ҳам бўлмайди

Қарорнинг яна бир муҳим жиҳати шундаки, ов қилиш тақиқланган ҳайвон турлари учун энди ов квотаси ажратилишига ҳам йўл қўйилмайди.

Бу амалиёт аввалги йилларда айрим ҳолларда юзага келиши мумкин бўлган ҳуқуқий зиддиятларни бартараф этади. Яъни, бир томондан муҳофаза қилинаётган ҳайвонлар рўйхатига киритилган турлар учун иккинчи томондан ов қилиш квотаси белгиланиши мумкин эмас.

Натижада давлат назорати янада кучайиб, ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилишнинг ҳуқуқий механизми мус­таҳкамланади.

 

Дарёларни чавоқлантириш – экологик барқарорлик гарови

Ҳужжат фақат қуруқликдаги ҳайвонотни муҳофаза қилиш билан чекланмайди. Унга кўра, 2026 йил 1 августдан 2030 йил 1 январга қадар республика марказий шаҳарларидан оқиб ўтувчи дарё ва сойларга ҳар йили камида 15 тонна чавоқ қўйиб борилади.

Чавоқлантириш ишлари Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳамда Фанлар академияси томонидан шакллантириладиган илмий асосланган рўйхат бўйича амалга оширилади.

Бу ташаббуснинг аҳамияти жуда катта бўлиб, хусусан сув ҳавзаларида биологик хилма-хиллик сақланади, балиқ захиралари тикланади, сув экотизимининг табиий мувозанати мустаҳкамланади, шаҳар дарёларининг экологик ҳолати яхшиланади.

 

Экология – келажакка сармоя

Дунё тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, биологик хилма-хилликни муҳофаза қилиш фақат экологик эмас, балки иқтисодий ва ижтимоий аҳамиятга эга.

Соғлом экотизим экологик туризм ривожига хизмат қилади, қишлоқ хўжалиги учун табиий мувозанатни таъминлайди, сув ресурсларини муҳофаза қилади, иқлим ўзгариши оқибатларини юмшатишга ҳисса қўшади. Шу маънода, мазкур қарор мамлакатнинг «яшил тараққиёт» стратегиясидаги муҳим амалий қадамлардан бири сифатида баҳоланиши мумкин.

Камёб ҳайвонларни овлашни тақиқлаш, ов квоталарини бекор қилиш ва дарёларни мунтазам чавоқлантириш каби чоралар Ўзбекистонда табиатни муҳофаза қилиш сиёсати янги босқичга кўтарилаётганини кўрсатади.

Энг муҳими, табиатни муҳофаза қилиш фақат давлат идораларининг эмас, балки ҳар бир фуқаронинг масъулиятидир. Зеро, бугун асралган ҳар бир ҳайвон тури, тоза сақланган ҳар бир дарё ва муҳофаза қилинган ҳар бир экотизим келажак авлодлар учун бебаҳо бойликдир.

 

Муҳайё ТОШҚОРАЕВА,

ЎзА