Бугунги кунда Ўзбекистон боғдорчилигида «функционал озиқ-овқат» яратиш даври бошланди. Энди боғбонларимиз меванинг йириклиги билан бир қаторда унинг таркибидаги инсон саломатлиги учун фойдали моддалар миқдорини ошириш устида ҳам изланиш олиб бормоқдалар.

Бу борадаги энг шов-шувли янгилик ичи қизил олмаларнинг юртимиз иқлимига кириб келишидир.

Одатда олманинг пўсти қизил, ичи эса оқ ёки сарғиш бўлади. Аммо сўнгги йилларда Ўзбекистоннинг селекция станцияларида ва инновацион хўжалик­ларида ичи ҳам тўқ қизил рангга эга бўлган олма навлари (масалан, Редло ва Эра) муваффақиятли синовдан ўтказилди. Бу олмаларнинг мағзига ранг берувчи модда антоцианлардир. Антоцианлар кучли антиоксидантлар бўлиб, организмни эркин радикаллар таъсиридан ҳимоя қилади, юрак-қон томир тизими фаолиятини қўллаб-қувватлайди ҳамда айрим касалликлар хавфини камайтиришга ёрдам беради.

Олимларимиз ушбу хорижий навларни маҳаллий жазирама иссиқ шароитларига мослаштириш устида иш олиб бормоқдалар. Тадқиқотларга кўра, юртимизнинг баланд тоғли ва тоғолди ҳудудларида қуёш нурларининг кўплиги ушбу олмалардаги антоцианлар миқдорини Европадаги шароитларга нисбатан икки баробаргача ошириши мумкин. Бу эса мевани табиий «дорихона»га айлантиради.

Келажак боғларида 10 метрли улкан дарахтларни кўрмайсиз. Янги тадқиқотлар шуни кўрсатдики, Ўзбекистон учун энг мақбул вариант интенсив ва супер-интенсив боғлардир. Маҳаллий селекционерлар пакана пайвандтагларни маҳаллий ёввойи олма турлари билан чатиштириш орқали «Ўзбек пакана пайвандтаги»ни яратдилар.

Бундай дарахтлар экилгандан сўнг иккинчи йилдаёқ ҳосил бера бошлайди. Энг муҳими, уларнинг бўйи 2,5-3 метрдан ошмайди. Бу эса ҳосилни йиғиб олиш жараёнида дронлар ва кичик роботлардан самарали фойдаланиш учун қулай шароит яратади.

Ҳозирда юртимиздаги айрим тажриба майдонларида «Тенсиометер 4.0» тизими жорий этилмоқда. Бу датчиклар нафақат намликни, балки тупроқдаги туз миқдорини ҳам ўлчайди. Агар шўрланиш даражаси ошса, тизим автоматик равишда тегишли чораларни кўриб, тупроқдаги тузлар таъсирини камайтиради ва дарахтларнинг стресс ҳолатига тушишининг олдини олади.

Келажак боғларида пестицидлар, яъни заҳарли кимёвий моддаларни қўллаш имкон қадар қисқартирилади. Ўзбекистонлик ёш олимлар меваларни зараркунандалардан экологик хавфсиз усуллар билан ҳимоя қилиш устида ишламоқдалар. Бу эса истеъмолчиларга экологик тоза, сифатли ва фойдали маҳсулотлар етказиб беришга хизмат қилади.

Шаҳноза КУЛМАТОВА

тайёрлади.