Кўпгина туркий халқларда ёввойи, жуда чиройли ўрдакни сўна дейишади. Сўна оқ-қора, яшил ва қизил патлар билан жилоланган ёввойи ўрдак саналади. У қуйи Амударё минтақасида сув ҳавзалари, кўл қамишзорлари ва тўқайларда кўп учрар эди бир вақтлар.

Ҳатто ўтган асрнинг 80-йилларида броконьер овчилар томонидан отилган сўна ўрдаклар бозорларда қўлма-қўл бўлиб сотилган. Уларни одамлар талаш қилиб олишган. Кексалар бу парранда гўштининг ширинлигидан ташқари шифобахшлиги ҳақида ҳам кўп гапиришарди.

Айтишларича, ўтмишда бу қушнинг пати бахтиёрлик рамзи ҳисобланган. Уни ҳукмдорлар тожи ёки бош кийимидаги жиғага тақиб юриш урф бўлган. Маликалар, аслзода хонимлар манатли тахясига туғдор сифатида сўна ўрдакнинг чиройли пати тақилган. Буни машҳур кинооператор Худойберган Девонов олган фото ва кинотасвирлар, шунингдек, «Тоҳир ва Зуҳра» фильми ҳам тасдиқлайди.

Дарвоқе, сўна ўрдакнинг гажакдор патини бир даста қилиб уйдаги гиламлар ўртасига илиб қўйиш одати яқин йилларгача урф бўлган. Хоҳ ўғил бола бўлсин, хоҳ қиз бола, уларнинг дўпписининг бошига сўна ўрдак укпари осиб қўйилганига ҳам кўпчилик гувоҳ десак, янглишмаймиз.

Афсуски, сўна ўрдаклар қуйи Амударё минтақасида деярли йўқ бўлиб кетган ноёб қуш турларига киради. Уларни кейинги 20-30 йил ичида бирор жойда учратдим деган одамга дуч келиш қийин. Бироқ Қорақалпоғистон Республикасида кейинги йилларда ташкил қилинган миллий табиат боғлари ва қўриқхоналарда олмабош ўрдакларнинг фотоқопқонга тушгани қайд этилади. Олмабош ўрдаклар ҳам ўзининг чиройи ва хушбичимлиги билан сўна ўрдак­ларга ўхшаб кетади.

Инсоният тажовузидан овлоқ бир макон ўлароқ хизмат қилаётган ушбу миллий табиат боғлари ҳамда қўриқхоналарда балки сўна ўрдаклар ҳам макон топган бўлса, ажаб эмас.

Эрпўлат БАХТ