Ҳар сафар дарсга тайёрланган чоғимда ўқувчиларга аждодларимиз билан боғлиқ муҳим ва ибратли воқеликлар ва маълумотларни тўплашга ҳаракат қиламан. Айниқса, табиатни асраш ва қадрлаш борасида тарихий маълумотлар кўп.

Табиат билан инсон ўртасидаги мураккаб мувозанатни доимо меъёрида ушлашга аждодларимиз қаттиқ ҳаракат қилишган. Келажак авлод учун табиат неъматларини асраб-авайлашган. Улар ўзларини табиатнинг фарзандлари деб билганлар. Бу каби мулоҳазалар Маҳмуд Қошғарий, Беруний, Хоразмий, Форобий, Абу Али ибн Сино, Бобур асарларида яққол кўзга ташланади.

«Экология» тушунчаси илк бор 1866 йилда истеъмолга киритилган бўлса-да, боболаримиз буни анча илгари англаб, ўз турмуш ва фаолиятининг моҳиятига айлантиришган. Ариқдаги сувни ҳам жуда тоза тутиш, фарзанд туғилганда ниҳол ўтқазиш, хазон ёқмаслик қатъи ҳаётий қоидаларга айланган. Бугун замонавий экология нуқтаи назаридан қараганда мана шу қоидаларга амал қилиш энг оғир муаммоларга айланмоқда.

Ҳозирда атроф муҳитни сақлаш, соғломлаштириш энг долзарб муаммолардан биридир. Дунёнинг барча минтақаларида йирик саноат марказлари, транспорт воситалари атроф муҳитни ифлослантираётгани, катта-катта ўрмонларнинг кесилиб тугатилаётгани, денгиз ва океанлар заҳарланаётгани, ҳайвонот ва ўсимлик оламидаги турлар тобора камайиб бораётгани сир эмас. Бу муаммолар ечимида ботаника боғлари, қўриқхоналар ташкил этиш жуда муҳим ўрин тутади. Бу эса одамлардаги экологик маданият билан бевосита боғлиқ. Бугун мактабларимиз ўқувчиларда қатъий экологик маданиятни шакллантирадиган мас­канга айланишлари зарур.

Экологик аҳволни соғломлаштириш, атроф муҳитни муҳофаза қилиш иқтисодий, ижтимоий-сиёсий ва бошқа омилларга боғлиқ. Улар орасида экологик таълим ва тарбиянинг аҳамияти катта. Ёшларда экологик онгни шаклантиришда қадимий миллий тарбиявий воситалардан фойдаланиш зарур. Шу кунларда Конституциямизга киритилиши кўзда тутилаётган ўзгартиришларда ҳам бу масалаларнинг акс этишини, экология ва атроф муҳит муҳофазасида жиддий ва қатъий меъёрлар киритилишини хоҳлардим.

Экологик вазиятни соғломлаштириш учун маъмурий йўл билан жуда кўп вазифаларни белгилаш  мумкиндир. Аммо барибир бунинг ечими жамият аъзоларининг табиатга бўлган муносабати ўзгаришига бориб тақалади.

Ҳар сафар дарс сўнггида бугунги кундаги муҳим экологик муаммолар ва уларнинг ечимлари ҳақидаги энг яхши маълумотни топган ўқувчига мукофот борлигини айтаман. Ва кейинги дарсда ғолиб бўлган ўқувчига табиатни асраб-авайлаш ғояси асосида ёзилган энг яхши бадиий асарлардан бирини совға қилишга ҳаракат қиламан. Менимча экологик маданиятни шакллантириш мана шу тарзда бошланиши керак.

Наргиза АБДУЛЛАЕВА,

Тошкент шаҳар Сергели туманидаги

68-мактаб ўқитувчиси