Ҳозирга қадар атроф-муҳит ҳимояси, атмосфера ҳавоси, чиқиндилар, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси, муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар, экологик назорат, экологик аудит ҳамда иқлим ўзгаришига оид муносабатлар алоҳида қонунлар билан тартибга солинган бўлса, эндиликда уларни ягона тизимга бирлаштиришни даврнинг ўзи тақозо этмоқда.

Шунинг учун ҳам бугун жамоатчилик муҳокамасига қўйилган Экология кодекси лойиҳаси мамлакатимиз экологик қонунчилигини янги босқичга олиб чиқадиган муҳим ҳуқуқий ислоҳотлардан бири ҳисоб­ланади. Бу ҳуқуқни қўллаш амалиётини соддалаштириш ва давлат бошқаруви самарадорлигини оширишга хизмат қилади.

Кодекс лойиҳасида нафақат экологик хавфсизликни таъминлаш, табиий ресурс­лардан оқилона ва барқарор фойдаланиш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳамда фуқароларнинг қулай экологик муҳитда яшаш ҳуқуқини таъминлаш устувор вазифа сифатида белгиланган. Шу билан бирга, экологик бошқарувнинг замонавий механизмлари, жумладан атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш (АТТБ), стратегик экологик баҳолаш, экологик мониторинг, экологик экспертиза, экологик аудит ва экологик суғурта каби институтлар ягона тизимга келтирилган.

Лойиҳадаги янгиликлардан яна бири иқлим ўзгаришига бағишланган алоҳида ҳуқуқий механизмлар киритилганидир. Унда иссиқхона газларини ҳисобга олиш, углерод бирликлари ва уларнинг реестри, углерод бозори элементлари, иқлим ўзгаришига мослашиш ва унинг салбий оқибатларини юмшатиш, «яшил» технологияларни жорий этиш каби халқаро экологик кун тартибига мос ёндашувлар билан мустаҳкамланган. Бу Ўзбекистоннинг Париж битими бўйича олган мажбуриятларини амалга ошириш ҳамда яшил иқтисодиётга ўтиш жараёнини ҳуқуқий жиҳатдан таъминлашга хизмат қилади.

Шунингдек, лойиҳада атроф-муҳитга таъсири юқори бўлган корхоналарнинг масъулияти кучайтирилиб, экологик талабларга риоя қилиш, энг яхши замонавий, тежамкор технологияларни жорий этиш, авариялар оқибатида етказилган экологик зарарни қоплаш ва мажбурий экологик суғурта каби механизмлар назарда тутилган. Бу эса ишлаб чиқариш жараёнларининг экологик хавфсизлигини таъминлайди, экологик хавфларнинг барвақт олдини олади.

Умуман олганда, янги кодекснинг қабул қилиниши мамлакатимизда экологик қонунчиликни халқаро стандартлар асосида такомиллаштириш, соҳада ҳуқуқий бўшлиқларни бартараф этиш, давлат, бизнес ва жамоатчиликнинг экологик масъулия­тини ошириш ҳамда келгуси авлодлар учун соғлом ва барқарор атроф-муҳитни сақлаб қолиш йўлидаги муҳим қадам ҳисобланади.

Исломжон ҚЎЧҚОРОВ,

ЎЭП Марказий Кенгаши Ижроия

қўмитаси раиси ўринбосари