Беш ёшли Азизбек қишда ҳам, ёзда ҳам тез-тез шамоллайди, йўталади, аксиради.

Унинг онаси бир йил ичида дори-дармонларга, текширув ва таҳлилларга анча-мунча пул сарфлаб, охири шифокорнинг оддий бир ташхисини эшитди: «Болангизнинг касаллигига уй ичидаги ҳаво сабаб». Дарҳақиқат, хонадонда ўтказилган ўлчовлар ҳаводаги чанг, бензол, тутун ва кимёвий моддалар миқдори кутилгандан анча юқори эканини кўрсатди...

Биз кўпинча ташқи муҳит ҳавосини ўлчашга одатланганмиз, аммо уй ичидаги ҳавонинг болалар соғлиғига таъсири ҳақида ҳеч ўйламаймиз. Илмий манбаларга кўра, уй ичидаги ҳаво ифлосланиши болалар касалликларида 60 фоизгача таъсир кўрсатиши мумкин. Газ плиталарида пишириш жараёнида чиқадиган заҳарли моддалар, эски мебеллардан тарқаладиган формальдегид, чангютгичлардаги фильтрлардан ва уйга ташқаридан кириб келадиган чанглар – барчаси ички экологик муҳитдаги муҳим муаммолар саналади.

«Биз кўпинча болалар касаллиги сабабини ташқи омиллардан излаймиз, аммо кўп уйлар ичидаги ҳаво кўчадагидан ҳам ифлосроқ. Бу эса ўпка касалликлари, юрак-қон томир муаммолари ва астма каби сурункали хасталикларга сабаб бўлади. Уй ичидаги ҳаво сифатига Ўзбекистонда эндигина ва жуда камчилик эътибор беряпти, бироқ бу жуда катта ижтимоий хавф туғдирадиган масала. Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлигининг ўтказган тадқиқотида болалар орасида нафас йўллари касалликлари 2015 йилдан буён 18 фоизга ошгани аниқланган. Бу ўсишнинг асосий сабаблари орасида айнан ички ҳаво ифлосланиши ҳам бор. Қўшимча равишда, Тошкентда олиб борилган кузатувлар шуни кўрсатдики, болаларда аллергик касалликлар сони сўнгги 10 йил ичида икки баробарга кўпайган. Бу ҳолатда ҳам уй ичидаги чанг ва кимёвий моддалар муҳим ўрин тутади», – дейди педиатр Шаҳзода Арипова.

Шифокорнинг таъкидлашича, ушбу муаммо нафақат бир уйдаги болага, балки бутун мамлакат соғлиғига жиддий таъсир кўрсатяпти. Жаҳон Соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, дунёда ҳар йили 4,2 миллион одам хона ичидаги ҳавонинг ифлосланиши туфайли ҳаётдан бевақт кўз юмади.

Шу боис, уйда ҳавони доимий шамоллатиш, замонавий чангютгичлар ва ҳаво тозалаш қурилмаларидан фойдаланиш зарур. Бироқ бунинг ўзи етарли эмас, болаларнинг очиқ ҳавода, табиат қўйнида кўпроқ вақт ўтказиши, шунинг­дек, ички экологик муҳитни яхшилаш бўйича давлат даражасида дастурлар ишлаб чиқилиши керак. Тўғри, «ички экологик муҳит» муаммоси кўпинча оилалар учун қўшимча молиявий юк бўлади. Санитария ва гигиена шароитларини яхшилаш, ҳаво тозалаш воситаларини харид қилиш паст даромадли оилалар учун осон эмас. Шу ҳолатда, давлат ва жамоат ташкилотлари ушбу муаммоларни ҳал этишда фаоллик кўрсатишлари зарур бўлади.

Хулоса қилиб айтганда, яшаш ва иш жойларидаги ички ҳавонинг ифлосланиши – жисмоний соғлиқ, иқтисодий ҳамда ижтимоий саломатликка жиддий таъсир қиладиган замонавий экологик муаммо ҳисобланади. Уни ечиш учун кенг кўламли, барча соҳаларни қамраб оладиган чора-тадбирлар амалга оширилиши шарт.

Шаҳруза САТТОРОВА