Айрим табиий офатларни зараркунанда ҳашаротлар келтириб чиқаришини биласизми? Оқибатда инсоният ва она табиат жуда катта зарар кўради.

Чигиртка қирони табиатнинг ана шундай жиддий офати бўлиб, унинг оқибатида келиб чиққан зарарни санаб адоғига етказиш қийин. «Тирик комбайн» деб таърифланувчи бу ҳашарот миттигина бўлса-да катта зиён-заҳмат етказиш қудратига эга. Унинг томорқамизда бир-иккита кўриниш берганида лоқайдларча қўл силтаб қўя қоламиз. Вақт ўтгач эса еб тўймас бу ҳашарот жуда тез кўпайиб, ҳаммаёқни босиб олади.

Чигиртка лашкарлардек ёпирилиб келдими, ризқ-насибадан айрилдим деяверинг. Чунки бу очкўз зараркунанда олдида учраган яшилликни еб тугатмасдан қўймайди. Айниқса, полиз, сабзавот ва бошоқли экинларни пайҳон қилишга жуда уста.

Мутахассисларнинг фикрига кўра, дунёда 6800 га яқин чигиртка турлари мавжуд. Уларнинг катта қисми учиш қобилиятига эга эмас, фақат сакрайди. Гарчи шундай бўлса-да, улар соатига 15-16 километр тезликда ҳаракатлана олади. Чаққон ҳаракати билан қисқа вақт ичида у ҳудуддан бу ҳудудга ўтиб, яшилликни еб битиради. Баъзида улар емиш излаб 200-300 километр масофани дам олишларсиз босиб ўтиши мумкин.

Тўда бўлиб ҳаракатлнувчи бу ҳашаротлар галаси 1000 квадрат километр майдоннинг яшил дунёсига зарар етказиш қудратига эга.

Битта тўдада 50-60 миллиарддан ортиқ чигиртка мавжуд бўлиб, улар биратўла экин майдонларидаги 200-300 тонна маҳсулотни еб тугата олади.

Чигиртканинг тўртта оёғи тўртта чалғи-ўроққа ўхшайди. Бу оёқлари билан у дуч келган ўсимликка қирон етказаверади. Ўта сезгир бу ҳашарот ўз танасидан 20 баравар узоққа сакрай олиш хусусиятини инобатга олсак, унинг зарар етказиш тезлигини ҳам ҳисоблаш қийин эмас.

Чигирткалар ўта мослашувчан бўлиб, кимёвий ишланмалардан дарров қирилиб кетавермайди. Дала ёки томорқаларга сепилган ҳар қандай кимёвий дориларга тезда мослашиб олади. Бундан ташқари, тезкор кўчиб юргани боис ҳам уларга қарши қўлланилган кимёвий ишланмалар аксарият ҳолларда самарасиз қолади.

Хўш, унда бу очофат ҳашаротларга қарши қандай курашиш мумкин? Бу борада замонавий фанда бирор бир асқатадиган чоралар кўрсатмаси мавжудми?

Таассуфки, ушбу саволларга ҳалигача қониқарли жавоб йўқ. Лекин айрим адабиётларда ўтмиш авлодларимиз чигиртка балосига қарши қандай курашгани ҳақидаги қайдларни ўқиш мумкин.

Айни кунларда қишлоқ хўжалигининг бирон бир ҳудудида чигиртка хавфи тамомила йўқ деб ҳеч ким кафолат беролмайди. Қашқадарё ва Жиззах вилоятлари ҳамда Қорақалпоғистон Республикасининг Тўрткўл тумани далаларини чигиртка босгани ҳақидаги хабарлар ижтимоий тармоқларда тарқалди. Масъул идоралар хавфни бартараф қилишга барча техникалар ва махсус перепаратлар тўла-тўкис тахт тургани ҳақида маълумотларни очиқлаб келади. Бизнингча, ҳар бир деҳқон, кластер ёки фермер хўжаликлари мутасаддилари чигиртка хавфига қарши ота-боболаримиз қўллаган усулдан ҳам фойдалангани маъқул. Бундай усул орқали личинка қўйиш арафасидаги ҳашаротлар ҳам йўқ бўлади.

Эрпўлат БАХТ