Бугунги кунда Ўзбекистоннинг барча ҳудудларида экологик муаммоларни бартараф этиш, «Яшил макон» умуммиллий дастурини амалга ошириш ва ёш авлодда табиатга эътиборни кучайтириш долзарб масалалардан биридир. Бу борада таълим масканларининг ўрни бениҳоя катта. Чунки мактаб – бу нафақат билим ўчоғи, балки болаларнинг экологик дунёқараши шаклланадиган макон ҳамдир.

Боёвут тумани Ифтихор маҳалласида жойлашган 19-умумтаълим мактаби мисолида бу фикр­нинг ҳаётий тасдиғини кўриш мумкин. Мактаб директори Тожигул Авазова раҳбарлигида бу даргоҳ нафақат таълим маскани, балки ҳақиқий «ботаника боғи» ва экологик инновациялар марказига айланган.

Мактаб ҳовлисида бугунги кунда 10 мингдан ортиқ турли дарахт ва кўчатлар парвариш қилинмоқда. Бу кўрсаткич нафақат маҳалла, балки бутун туман миқёсида энг катта мактаб боғларидан бири ҳисобланади. Сирдарё вилояти бўйича 2024 йил якунларига кўра, умумий ўрта таълим мактабларида жами 85 минг туп дарахт ва кўчат экилган бўлса, шундан 12 фоизи айнан Боёвут туманига тўғри келади. 19-умумтаълим мактабининг ўзи эса якка ҳолда 10 минг туп дарахт билан ҳудуддаги етакчи мактаблардан бири сифатида ажралиб турибди.

Мактаб фақат дарахт экиш билан чекланиб қолмаган. Ҳовли ва боғ ерлари самарали ишлатилиб, экологик тоза полиз экинлари етиштирилмоқда. Бу маҳсулотлар нафақат мактаб ошхонасида қўлланилмоқда, балки ўқувчиларга соғлом овқатланиш одатларини сингдиришда ҳам катта аҳамият касб этмоқда. Вилоят бўйича ҳозирги кунда 40 та мактаб ўз ҳовлисида сабзавот ва полиз экинлари етиштирмоқда. Шулардан энг самарали лойиҳалардан бири сифатида Боёвут туманидаги 19-мактаб тажрибаси алоҳида эътироф этилмоқда.

Муҳтарам Ҳасанованинг энг катта янгиликларидан бири – мактаб ҳовлисига қуёш панеллари ўрнатилгани бўлди. Бу орқали мактаб нафақат ўзини электр энергияси билан таъминламоқда, балки истеъмолдан ортганини давлатга сотмоқда. 2025 йил маълумотларига кўра, Сирдарё вилоятида таълим муассасалари қаторида фақат 7 та мактаб қуёш панеллари билан жиҳозланган. Шулардан бири – 19-мактаб бўлиб, йил давомида ўртача 45 минг кВт/соат электр ишлаб чиқаради. Бу миқдор нафақат мактаб эҳтиёжини тўлиқ қоплайди, балки қиш мавсумида иситиш тизимларини ҳам экологик тоза энергия билан таъминлайди. Шу орқали мактаб давлат бюджетига тушадиган харажатларни камайтирибгина қолмай, қўшимча даромад ҳам топмоқда.

Мактаб тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, ўқувчилар нафақат назарий билим, балки экологик масъулиятни ҳам амалда ўрганмоқда. Дарахт экиш, полизчилик ва энергия тежаш маданияти ёшлар қалбида табиатга меҳр уйғотмоқда. Бу эса Президентимиз ташаббуси билан қабул қилинган экологик маданиятни ошириш Концепцияси ва «Яшил макон» дастурларининг амалий ифодасидир. Муҳтарам Ҳасанова раҳбарлигидаги бу даргоҳ нафақат таълим маскани, балки экологик тарбия, яшил ҳудуд яратиш ва энергия самарадорлиги бўйича ҳам ўрнакдир.

Ўзбекистон Экологик партияси Сирдарё вилояти кенгаши ушбу тажрибани кенг тарғиб қилиб, бошқа таълим муассасаларида ҳам жорий этишни мақсад қилган. Чунки бундай ташаббуслар эртанги куннинг экологик масъулиятли ва онгли ёшларини тарбиялайди.

Наргиза ШАЙДУЛЛАЕВА,

ЎЭП Сирдарё вилоят кенгаши бош мутахассиси