Чоршанба
15-Апрел 2026
Алп тоғлари ва Арктикада паст ҳароратларда пластикни парчалашга қодир микроблар топилди. Бу полигонларда тўпланиб, океанларни тўсиб қўядиган пластик чиқиндиларни утилизация қилиш билан боғлиқ катта муаммога ечим бўлиши мумкин, деб хабар беради BBC.
30 даражадан юқори ҳароратларда пластмассани парчалаш қобилиятига эга бактериялар аллақачон маълум бўлган. Лекин уларни саноатда қўллаш учун жуда кўп энергия керак бўлади, бу эса қимматга тушади ва атмосферага иссиқхона газлари чиқарилишига олиб келади.
Энди Швейцария Федерал институти WSL олимлари пластикни 15 даража Цельсийда парчалаши мумкин бўлган микроорганизмларни аниқладилар, бу эса қайта ишлаш учун инқилобий ечим бўлиши мумкин. Уларнинг тадқиқот натижалари Frontiers in Microbiology илмий журналида чоп этилди.
Тажриба қандай ўтди?
Биолог Жоел Рюти ва унинг ҳамкасблари Гренландия, Шпицберген архипелаги ва Швейцария Алп тоғларида бир йил давомида ер юзасида ёки ерда ётган пластмасса бўлакларини кузатдилар.
Бир йил кузатувдан сўнг олимлар ушбу пластмассадан 34 турдаги микроблардан намуналар тўплашди: 19 бактерия ва 15 замбуруғ.
Кейин улар бу микробларни лабораторияга 15 даража ҳароратда жойлаштирдилар ва у ерда штаммларни бир неча турдаги пластмассаларни: полиэтилен (РЕ – биологик парчаланмайдиган) ва биологик парчаланадиган полиэстер-полиуретан (PUR), полибутиленни парчалаши мумкинми ёки йўқлигини аниқлаш учун тажриба ўтказишдан олдин адипат терефталат (PBAT) ва полиактид (PLA) ўсишини кузатдилар.
Ушбу тажрибада микробларнинг ҳеч бири полиэтиленга, ҳатто унинг юзасида 126 кун ўсгандан кейин ҳам таъсир қила олмади.
Аммо 19 та микроб тури PURни, 17 таси эса PBAT ва PLAни бузишга муваффақ бўлди.
Профессор Жоэл Рютининг таъкидлашича, у ўрганилган кўплаб организмлар ҳатто мавжуд пластмасса турларидан бирига ҳам ёмонлаштирувчи таъсир кўрсатиши мумкинлигидан ҳайратда қолган.
Потенциал микроблар
Тадқиқот муаллифлари тушунтирганидек, микроблар полимерларни парчалаши мумкин, чунки улар тузилиши жиҳатидан баъзи ўсимлик ҳужайраларига ўхшайди.
Олимлар микробларни фақат битта ҳароратда синаб кўришди ва уларни амалда қўллаш учун қўшимча тадқиқотлар олиб бориш зарурлигини таъкидладилар, бу эса микроб турлари ва чиқиндининг парчаланиши учун ҳароратнинг оптимал нисбатини очиб беради.
Инсон ҳаётидаги бирламчи восита сувдир. Унга инсонларнинг ҳар кун эҳтиёжи тушади. Кўл ҳам инсонларга беминнат хизмат қилади. Сув ҳар қандай нотоза нарсани тозалай олади, ҳар қандай кирни ювиб кеткиза олади. Инсонларнинг ҳам пок ва озода бўлишини таъминлаб беради. Сув инсоннинг танасини покласа, илм инсоннинг қалбини ҳар қандай чиркиндилардан тозалаб, уни поклашга хизмат қилади.
Батафсил
Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг «Бобурнома» асари ўзбек мумтоз адабиётининг ноёб дурдоналаридан бири бўлиб, унда тарих, адабиёт, география, этнография, атроф-муҳит ва инсон руҳияти бир-бири билан чамбарчас боғлиқ ҳолда акс этган. Асарнинг энг диққатга сазовор жиҳатларидан бири – табиат ва инсон муносабатларининг чуқур, самимий ва фалсафий талқини.
Батафсил
Ўзбекистон Фанлар академияси Ўсимлик моддалари кимёси институти олимлари маҳаллий ўсимликларнинг сувда эрувчи полисахаридлари асосида экологик тоза ва тўлиқ биопарчаланадиган плёнкалар олишнинг янги оптимал рецептурасини ишлаб чиқди.
Батафсил
Инсон ҳаётидаги бирламчи восита сувдир. Унга инсонларнинг ҳар кун эҳтиёжи тушади. Кўл ҳам инсонларга беминнат хизмат қилади. Сув ҳар қандай нотоза нарсани тозалай олади, ҳар қандай кирни ювиб кеткиза олади. Инсонларнинг ҳам пок ва озода бўлишини таъминлаб беради. Сув инсоннинг танасини покласа, илм инсоннинг қалбини ҳар қандай чиркиндилардан тозалаб, уни поклашга хизмат қилади.
Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг «Бобурнома» асари ўзбек мумтоз адабиётининг ноёб дурдоналаридан бири бўлиб, унда тарих, адабиёт, география, этнография, атроф-муҳит ва инсон руҳияти бир-бири билан чамбарчас боғлиқ ҳолда акс этган. Асарнинг энг диққатга сазовор жиҳатларидан бири – табиат ва инсон муносабатларининг чуқур, самимий ва фалсафий талқини.
Ўзбекистон Фанлар академияси Ўсимлик моддалари кимёси институти олимлари маҳаллий ўсимликларнинг сувда эрувчи полисахаридлари асосида экологик тоза ва тўлиқ биопарчаланадиган плёнкалар олишнинг янги оптимал рецептурасини ишлаб чиқди.
Газетанинг ўтган сонида «Фаровонлик тафаккурни туман билан қопламасин» сарлавҳали таҳлилий мақолани катта қизиқиш билан ўқиб чиқдим. Ҳаётимиздаги қанча-қанча нарсани исроф қилаётганимизга, тафаккуримиздаги камчиликларга ойна тутилибди мақолада.
Унга кўра, Чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш агентлигида республика ишчи штаби ташкил этилиб, тадбир давомида санитар тозалаш корхоналари томонидан барча ҳудудлар қаттиқ маиший чиқиндилардан тозаланади.
