ҚАДРИЯТЛАРИМИЗНИНГ БЕБАҲО НАМУНАСИ

Наврўз байрамининг моҳияти азалдан умуминсонийлик ғояларига йўғрилгани билан ажралиб туради. Бу байрам қанчалик қадимий бўлмасин, замонлар ўтган сайин инсоният қалбида шунчалик янгича илҳом, куч ва  иштиёқ уйғотади. 
 

Айни вақтда, Наврўз ўз­бе­­­­к­­­она миллий қад­рият­ларимизнинг бебаҳо намунасидир. Қадим-қадимдан Наврўз умумхалқ байрами сифатида халқимиз ўртасида кенг нишонлаб келинади.
2009 йил 30 сентябрда Наврўз ЮНЕСКО тарафидан номоддий маданий мерос сифатида рўйхатга киритилди. 2010 йил 23 февралда эса БМТ Бош Ассамблеясининг 64-сессиясида 21 март – «Халқаро Наврўз куни» деб эълон қилинди. Бундан, албатта, Марказий Осиё халқлари қалбида ифтихор туйғуси жўш ургани, шубҳасиз.
Дарҳақиқат, Наврўз шарқона янги йилнинг биринчи куни сифатида Эрон, Турон замини, ҳозирги Озарбайжон ва Русиянинг туркий халқлари орасида кенг нишонланади. Бу байрамни ҳеч иккиланмасдан меҳр-оқибат, ширинсуханлик ва энг асосийси, бирдамлик байрами дейиш мумкин.
Марказий Осиё олимлари томонидан бу қутлуғ байрамнинг қачон пайдо бўлгани хусусида турли мулоҳазалар билдирилган. Атоқли олим Ходи Зариф Наврўзи оламнинг ёши уч минг йилдан кўпдир, деб ёзади. Наврўз келиб чиқиши жиҳатидан «Авесто» замонига бориб тақалиши ҳам алоҳида қайд этилган. Х аср олими Наршахий бухороликларнинг Наврўзи ва бу кунларда деҳқонлар айтадиган қўшиқлар ҳақида ёзаркан, бу гапларнинг бўлиб ўтганига уч минг йилдан кўп вақт ўтди, дея қайд этади. Абу Райҳон Берунийнинг «Қадимги халқлардан қолган ёдгорликлар» асарида Эрон, Сўғд ва хоразмликларнинг Наврўзни қандай нишонлашлари борасида қимматли маълумотларни ёзиб қолдирган. Унда қайд этилишича, бу куни Жамшид подшо бўлиб, тахтга ўтирган. Ҳикоя қилинишича, у ўзига шоҳона тахт ясаттириб, бошига тож кийганча, тахтга чиққанида, шу пайт қуёш ҳар галгидан ёрқинроқ  нур соча бошлабди. Офтобнинг заррин нурлари Жамшиднинг тож-тахтини мунаввар қилибди. Бизда Наврўз Сиёвуш авлодларининг бу ҳудудга кўчиб келиб ўрнаша бошлаган давридан бери нишонланиб келинган. Алломанинг бу маълумотига эътибор берадиган бўлсак, демак, минтақамизда Наврўз Зардўшт ибн Сафиддан минг йил аввал нишонлана бошланганини англаш мумкин.
Баъзи удумларга кўра, қадимда Наврўз кирадиган кун арафасида бир идишга ҳар хил мева ҳамда нозбўйгулларни солиб, хоннинг олдига бориб: «Эртага Наврўз киради, шуни халққа маълум қилишга ижозат беринг», дейишган. Хон ижозат бергач, жарчилар «Наврўз кирди!» деб одамларни байрамдан дараклаганлар. Одамлар Наврўз куни пайдо бўлган камалакка сув сепганлар. Бу одат ҳозир ҳам сақланиб қолган.
Наврўз шодиёналарига ҳамоҳанг тарзда неча минг йилдирки, сумалак сайиллари ҳам давом этиб келади. Бироқ Шўролар даврининг 70-80-йилларида сумалак сайли эскилик сарқити сифатида қораланиб келинди. Ҳатто комфирқа яловбардорлари тазйиқи билан маҳаллаларда сумалак тайёрлаш, байрамни нишонлаш қаттиқ тақиқлаб қўйилди. 
1990 йилдан бошлаб, Наврўз яна умумхалқ байрами сифатида нишонлана бошлади. Бугунги кунда Наврўз нафақат бизда, балки Марказий Осиёнинг бошқа давлатларида ҳам нишонлаб келиняпти. 
Бу байрам халқни ўзаро яқинлик, бирдамлик, меҳр-оқибат сингари соф инсоний туйғуларнинг тараннум этилиши билан ҳам ажралиб туради. энг муҳими, узоқ қишдан омон-эсон чиққан кишиларнинг кўкламдаги шодиёна кунлари учун боис бўлган ушбу байрам ҳаммага катта хурсандчилик улашиб келмоқда. 
Бу йил Наврўз айёмини оиламиз даврасида жамулжам бўлиб ўтказишимизда ҳам ўзига хос ҳикмат бор аслида. Азиз фарзандларимиз, ота-онамиз, хонадонимизнинг ҳар бир аъзоси соғ-саломат, тинч ва хотиржам экан, ҳар бир кунимиз байрам каби ўтаверади.
Эрпўлат БАХТ